Etiyopya’da Hangi Madenler Var? Komik Bir Keşif
Bugün sabah işe gitmek için evden çıkarken, eski bir arkadaşımın yaptığı “bana niye sıkça Etiyopya’yı soruyorsun?” sorusuna takıldım. Aşırı derinlemesine düşündüm tabii, çünkü bir gün bir sohbet sırasında Etiyopya’ya dair çok fazla şey öğrenmiştim. Kafama takılan şey şuydu: Etiyopya’da hangi madenler var? Gülüp geçmemek elde değil, çünkü bu kadar fazla bilgi kırıntısına rağmen, hala “ne var, ne yok?”u tam anlamış değilim. Ama düşündüm, bir araştırma yapıp bu konuyu hem öğrenip hem de yazayım. Hatta belki yazarken, biraz da kendi halime gülerim. Ama önce şunu kabul edelim: Madenler, madenler, madenler… Bu ne biçim başlık?
Madenler ve Etiyopya: Sadece Altın mı?
İzmir’de her sabah kalkıp işe gitmeden önce kahvaltı yaparken (ki kahvaltı adeta ritüel halini aldı), bir yandan da aklımdan Etiyopya’nın madenlerini geçiriyorum. Biliyorsunuz, kahvaltı denince aklıma hep madenler gelir. Hani “evet, kocaman bir kahvaltı yapıp madenleri unutmayalım” diye bir şey yoktur, değil mi? Ama işte her şeyi kurcalamaya başladım ve öğrendim ki, Etiyopya’da gerçekten çok ilginç madenler var. Ama baştan söyleyeyim, bu madenler biraz… biraz farklı. Altın var tabii, kimseye “bu kadar altın var!” demiyorum, ama bakın biraz farklı madenlere de bakalım.
Altın – Evet, Gerçekten Altın
Altın, tamam, klasik madenlerden biri. Hani şu herkesin bildiği, cebinden bir parça altın bile çıkaramayacak tipik “altın zengini” bir ülke hikayesi vardır ya… İşte Etiyopya da o ülkelerden biri. 2000’li yılların başlarından itibaren, Etiyopya ciddi miktarda altın rezervine sahip olduğunu fark etti. Fakat, işin garip tarafı şu: Etiyopya altın çıkarıyor, ama bu altın çok da kamuya yararlı değil gibi. Ne demek istiyorum? Evet, dünyaya altın satılıyor ama hani o altının Etiyopya halkına dönen kısmı biraz daha sınırlı.
İzmir’de, bir arkadaşımın “Altın madenleri var” dediğini duyduğumda, kendi kendime “yahu, bu kadar altını var ama, ben şurada, her sabah 5 TL’ye simit alırken neden cebimde para olmuyor?” dedim. Haklıydım da, çünkü Etiyopya’nın altın gelirini yerel halkın ne kadar doğrudan hissettiği bir soru işareti. Ancak yine de, altın Etiyopya’nın madenleri arasında ciddi yer tutuyor.
Tuz – Yerin Altında, Ama Elimizde
Bir diğer maden ise tuz. Evet, yanlış duymadınız, tuz. Etiyopya’nın kuzeyinde, Danakil Çöküntüsü denilen yerde tuz çıkarılıyor. Şimdi tuz deyip geçmeyin. Bu tuz, bazı yerlerde altından daha değerli sayılabiliyor. Yani mesela, köyde biri size “Bir tutam tuz ver, sana altın vereyim” deseydi, belki de kabul etmeniz gerekirdi. (Şaka tabii, altın yine altındır).
Bir gün arkadaşım Cihan ile yürüyüş yapıyorduk. Cihan, her zaman konuştuğum en takıntılı tiplerden biridir. “Tuz hakkında ne düşünüyorsun?” diye sordu. “Tuz, bir öğünlük çorba için şart bir şey, ama maden olarak pek dikkat etmedim açıkçası” dedim. O da güldü ve “Bence tuz da altın kadar kıymetli. Ama dünyada bu tuzu kimse kutlamıyor” dedi. Gerçekten doğru. Etiyopya’daki bu tuz, yüzyıllardır yerel halkın önemli gelir kaynaklarından biri olmuş.
Krom – Elektronikte Kullanılan Düşük Profilli Maden
Şimdi gelelim daha az bilinen bir madene: krom. Türkiye’de de bulunan ve yüksek teknoloji ürünlerinde kullanılan bu maden, Etiyopya’da bolca var. Krom, aslında biraz daha arka planda kalan bir maden gibi gözükse de, özellikle otomobil sanayi ve elektronik ürünlerde kullanıldığından ciddi bir öneme sahip. Benim gibi teknolojiyi seviyorsanız, bu madenin önemini çok iyi anlarsınız. Krom, Etiyopya’nın maden haritasında var, ama kimse onu altın kadar parlak görmüyor. Oysaki, günümüzde en çok kullanılan madenlerden biri.
Bazen sabah işe gitmeden önce, telefonumun ekranına bakarken, kendi içimde şöyle bir düşünürüm: “Hadi bir tane krom madeni bulup, ne olur beni zengin yap!” (Tabii, sonra gülüp geçiyorum çünkü o kadar da kolay değil.) Ama gelin görün ki, Etiyopya’daki krom madenleri bu kadar önemli. Elektronik dünyasında etrafımızda gördüğümüz her küçük cihazın içine giren bu maden, Etiyopya için çok ciddi bir ekonomik kaynak.
Etiyopya’daki Diğer İlginç Madenler
Demir – Korkutucu Ama Kullanışlı
Etiyopya’da demir de oldukça fazla çıkarılıyor. Hani demir var ya, her yerde… Gerçekten, Etiyopya’nın demir cevheri, Asya ve Avrupa pazarlarına ihraç ediliyor. İronik olan, demirin her yerde olduğu gibi, burada da sıklıkla görmemiz. Evet, çok kullanışlı, ama her şeyin demir gibi düz olmasının bir anlamı var mı? Aslında demir, Etiyopya’daki en önemli sanayi hammaddelerinden biri. Kısacası, demir var, ama her şey demir gibi basit değil, değil mi?
Sonuç: Madenlerin Değeri ve Gözlemlerim
Etiyopya’da hangi madenler var sorusunun cevabı uzun ve oldukça karışık. Altın, tuz, krom ve demir gibi madenler, Etiyopya’nın maden haritasında belirgin bir yer tutuyor. Ancak, bu madenlerin hepsi her zaman halkın yararına olmuyor. Altın var, ama köylüler için su, gıda ve diğer temel ihtiyaçlar hâlâ en büyük derdini oluşturuyor. Tuz var, ama bu tuz halkı zengin etme yerine bazen temel ihtiyaçların ötesinde kalıyor.
Bir gün, arkadaşımla İzmir’in kafelerinden birinde madenler hakkında tartışırken, “Etiyopya’daki madenleri o kadar ciddiye alıyorsunuz, ama biz burada sadece kahve içerken neler yapıyoruz?” dedim. Arkadaşım gülüp “Belki Etiyopya’da maden olsa da, senin gibi adamlar madenin ne olduğunu bile bilmezdi” dedi. Haklıydı tabii. Sonuçta, madenin değeri, onu nasıl kullandığımıza ve onu halkımıza nasıl yansıttığımıza bağlı.